Ҳозирги кунда гилоснинг энг асосий ва хавфли зараркунандаси бўлган гилос пашшасига қарши кураш чоралари ўз вақтида амалга оширилмаса, экспортбоп сифатли маҳсулот етиштириш имконсиз масалага айланиб қолиши мумкин. Бир кўришда гилос пашшасини аниқлаш қийин. Кўпчилик боғбонлар унинг мавжудлигини фақат меваларнинг зарарланиши ортганда ва ҳосил деярли нобуд бўлганда биладилар. Агар ўтган мавсумда зараркунанда тарқаганини аниқлаган бўлсангиз, демак тайёр туринг, айни мавсумда ҳам ҳарорат қулай бўлганда зараркунанданинг зарари сезилади.
Гилос пашшаси жуда майда 5,5 мм.ли пашша бўлиб, унинг танаси ёрқин қора рангда, боши ва оёқлари сариқ, қаноти оқ-қора бўлиб, кўзлари микроскопда оч яшил тусда кўринади. Асосан личинкалар меваларни зарарлайди. Вояга етган личинканинг узунлиги 7 мм., оқ рангда бўлади. Гилос пашшаси бир йилда бир марта авлод беради. Ҳар бир пашша 150 тага яқин гилос ёки олчага биттадан тухум қўйиб зарарлайди. Эрта баҳорда ҳаво ҳарорати +12⁰ +15⁰С бўлганда, яъни март ойининг иккинчи ярмида қишлаб қолган ғумбаклардан пашшалар уча бошлайди ва 12-14 кун ўсимлик ширалари ажратган экскриментлар билан озиқланиб, ҳаво ҳарорати ўртача +18⁰ +22⁰С бўлганда гилос ва олчанинг ёш меваларига тухум қўя бошлайди. Тухум қўйиб бўлган пашшалар бир неча кундан сўнг нобуд бўлади. 7-10 кундан сўнг тухумдан оқ рангдаги личинкалар чиқа бошлайди. 0,5 мм. узунликдаги личинкалар 16-20 кун озиқланиб, 7 мм. узунликдаги вояга етган личинкага айланади.
Сўнг зарарланган мевани тарк этиб, ён атрофдаги бегона ўтлар, дарахтларнинг ёриқларига кириб, ғумбакка айланади ва диапаузага кетади. Қарши курашиш чораси сифатида қишловдан чиққан пашшаларга қарши олтинкўз энтомофагининг личинкаси ва таъсир этувчи моддаси абамектин, имидоклоприд ва лямбда-сигалотрин бўлган инсектицидлар қўлланилади. Ушбу зараркунандани аниқлашда ва унга қарши кураш чора тадбирларини ташкил қилишда феромон тузоқларнинг ўрни беқиёсдир. Гилос пашшасини олдиндан аниқлаш, мониторинг қилиш мақсадида дарахтларга гектарига 1 донадан феромон тутқичлар қўйиш ва уларни доимий кузатиб бориш муҳим ҳисобланади. Зараркунандага қарши қатор ораларига ишлов бериш ҳамда боғнинг ичкариси ва атрофларидаги бегона ўтларни йўқ қилиш, кузда тўкилган хазонларни йиғиб олиб кўмиб ташлаш, дарахт танасини эски пўстлоқлардан тозалаш, дарахт танасини оқлаш каби тадбирлар қўлланилади.
Хумоюн АБДУАКИМОВ,
“Тошвилдавкарантин” бошқармаси
Назарбек ташқи иқтисодий фаолият маскани мудири.