Қандли диабет касаллигининг белгиларидан бири қонда қанд миқдорининг юқори бўлишидир. Қандли диабет ўзининг асоратлари билан хавфлидир, айнан кўзнинг кўриш қобилиятининг йўқолиши, буйрак ва томирларнинг зарарланиши, қўл ёки оёқларнинг ампутация­си кабилар. Миокард инфаркти 2 тип қандли диабет билан касалланган беморларда касалланмаганларга қараганда 3 марта, инсульт – 2-3 марта, оёқ – қўллар ампутацияси – 40 марта кўп учрайди. Бу касаллик туфайли кўзнинг кўриш қобилиятининг йўқолиши ижтимоий – тиббий аҳа­мият касб этди. Бу асоратларнинг олдини олиш ва юзага келиш жараёнини секинлаштириш мақсадида организмда гликемия миқдорини назорат қилиш ва бир маромда ушлаш керак бўлади.

Демак, қандли диабетнинг олдини олиш учун тана вазнини меъёрда тутиш, қон босимини назорат қилиш, стресс – руҳий зўриқишларга чидамлиликни ошириш, спиртли ичимликлар ичмаслик, чекишдан воз кечиш керак. Касаллик ҳақида билимга эга бўлмаслик нотўғри хулосага келишга ва муаммоларни кўра олмасликка сабаб бўлиб, нохуш асоратларга олиб келиши мумкин. “Қандли диабет” деб аталган касалликни келиб чиқишида оғир жисмоний юкламаларни бажариш, меъёрдан ортиқ пиёда юриш, эрталаблари нонушта қилмаслик ёки ҳаддан зиёд ақлий меҳнат билан шуғулланиш туртки бўлиши мумкин.

I-тип қандли диабетнинг учраши тўхтовсиз ўсяпти. Бунинг сабаблари кўпдир:

– Болаларни сунъий овқатлантиришга интилишнинг кенгайиши (она сути сигир сутига қараганда болани бу касалликка чалиниш эҳтимолидан асрайди);
– Болалар иммун тизимининг мустаҳкам эмаслиги;
– Наслий омил – 4 фоиздан – 30 фоизгача.

Болалар вирусли инфек­ция­лардан сўнг, стресс – руҳий зўриқиш асорати сифатида ўткир кўринишда касалланадилар. Агар доимий чанқоқлик, кўп миқдорда сийдик ажратиш, иштаҳанинг ёмонлиги, тана вазнининг камайиши кузатилса, дарҳол шифокорга мурожаат қилиш лозим. II-тип қандли диабетнинг ҳам учраши кўпайиб бормоқда. Дунё бўйича касалланиш 2-ўринда бўлиб, бу семизлик билан узвий боғлиқ. Ҳозирги даврда кондитер пишириқлар истеъмоли, унинг хилма-хил турларининг кўпайиши, тез тайёр бўладиган овқатликлар (фаст-фудлар)нинг кенг ёйилиши, машиналарда юриш, (пиёда юришнинг камайиши) русумга айланганлиги билан характерлидир, яъни ҳаёт тарзида камҳаракатлиликнинг кўп учраши салбий омилдир.

Шифокорлар касалланиш омилларига, аввало, кун давомидаги овқатланиш тартибининг бузилиши деб таъкидлайдилар. Чунки, одатда кўпчилик эрталабки нонуштани қилишмайди, тушликда қандайдир тез тайёр бўладиган овқатликлар (сендвич, кондитер маҳсулотлари, ширинликлар), кечқурун эса, ишдан сўнг уйга келгач, меъёрдан ортиқ овқатланиш кузатилади. Бу эса, семизликка олиб келувчи энг яқин йўл ҳисобланади.

Ақида АЗИМОВА, туман
Аҳоли соғлом турмуш
тарзини тарғиб этиш ва
жисмоний фаоллигини
ошириш маркази раҳбари.